Người độc hại

Thế giới ngoài kia có nhiều người tuyệt vời nhưng cũng có những kẻ tồi tệ mà ta có thể nhận ra ngay qua những dấu hiệu cảnh báo, kiểu như lá cờ đỏ bay phấp phới (red flags) ra hiệu cho ta biết mà né tránh. Đời chúng ta sẽ khổ đau rất nhiều nếu dính líu đến họ hay đặt niềm tin vào họ. Đây là bài học quan trọng nhất trong đời mà mình học được từ Charlie Munger, Phó chủ tịch của Berkshire Hathaway, một trong những nhà đầu tư vĩ đại nhất.

Tránh xa những con người độc hại, những kẻ nói dối hay lừa phỉnh chúng ta, những kẻ mà bất cứ lời cam kết hay lời hứa nào của họ ta không thể tin. Charlie liệt kê một loạt, đó là những kẻ gian xảo, điên loạn, ám ảnh bởi cái tôi, trong đầu đầy oán giận, luyến tiếc, những người lúc nào cũng tỏ vẻ mình là nạn nhân (feel like victims), những kẻ nghiện drama (kịch tính hay drama queens) - nếu có thể hãy né họ ra như né dịch bệnh, nhanh và khéo léo nhất có thể.

Ngược lại, nếu chọn đối tác đúng đắn ta sẽ mang vào đời mình niềm hạnh phúc và an tâm, cả hệ sinh thái mình tạo dựng đều bền vững hơn, khách hàng tin tưởng họ, nhân viên tin tưởng họ, các vấn đề xuất hiện cũng trở nên nhẹ nhàng hơn bởi ta biết chúng sẽ được thẳng thắn đối diện và giải quyết hợp lý. Đó là phẩm chất bản thân mình muốn trở thành và của những người mình muốn kết giao, những người coi trọng nghiêm túc lời hứa của mình.

Hãy thử hình dung về công ty có một sản phẩm tuyệt vời mà nhà sáng lập muốn gắn thương hiệu cá nhân của mình lên (anh ta là người tạo ra sản phẩm). Nhưng khi phát hiện ra có ai đó đã tạo ra sản phẩm cùng lĩnh vực với phẩm chất tốt hơn, công ty đã quyết định bỏ thương hiệu cá nhân (brand) ra khỏi sản phẩm, nếu không phải là thứ tốt nhất thì anh ta không muốn gắn mình với sản phẩm đó. Những người có suy nghĩ kiểu kiểu như vậy thường sẽ vận hành doanh nghiệp rất tốt. Các dấu chỉ về con người độc hại hay lành mạnh luôn hiện diện đâu đó bay phấp phới mà ta phải có trực giác và sự thông tuệ để chân nhận.

Các chi phí cơ hội là một tấm lưới lọc tốt trong cuộc đời. Nếu chúng ta có hai người tiềm năng muốn kết giao, một người tốt hơn hẳn người còn lại thì không nên mất thời gian với người kém hơn. Đây cũng là cách mà Charlie và Warren Buffett (bạn đầu tư của Charlie) lọc ra các cơ hội mua chứng khoán. Bí mật đầu tư của Berkshire đâu có gì to tát hay bí ẩn, toàn những giá trị giản đơn và cốt lõi, trước tiên là liệu nhà đầu tư có thể thấu hiểu được hoạt động của doanh nghiệp đó hay không và liệu họ có những lợi thế cạnh tranh bền vững hay không. Câu trả lời thường đến chỉ trong một vài câu trao đổi, mà như Warren Buffett chia sẻ đã giúp ông lọc 98% những cuộc trao đổi vô nghĩa vốn đầy những câu chuyện kể truyền cảm hứng hay những thứ dấm dớ. Các thương vụ đầu tư thành công dĩ nhiên phần nhiều đến từ những chủ doanh nghiệp có phẩm chất (quality person) và tuyệt nhiên không độc hại, những nhà lãnh đạo đã được cuộc đời phần nhiều uốn nắn, ít tỵ hiềm, ít oán giận, chi tiêu chừng mực, lướt qua các khủng hoảng hay vấn đề nhẹ nhàng điềm tĩnh, xung quanh luôn có những người tin cậy (và cũng ít độc hại).

PS: cách đây gần hai năm Charlie Munger qua đời ở tuổi 99, ông là một trong những người có ảnh hưởng lớn đến nhân sinh quan của mình.