Thần tượng của bạn là ai?

Câu hỏi trên là trọng tâm chính của trò chơi đặc trưng mà Tiến sĩ Arthur Brooks tiến hành với các sinh viên tại trường Harvard. Cụ thể, người chơi có bốn thần tượng sau: "tiền bạc (money), quyền lực (power), khoái cảm (pleasure) và danh tiếng (honor/prestige)", họ phải lần lượt ưu tiên loại bỏ các thần tượng trên theo thứ tự nào đó và mỗi lần loại phải trình bày lý lẽ của mình. Bộ tứ "thần tượng" trên được thánh Thomas Aquinas, một nhân vật có vị trí quan trọng trong Giáo hội Công Giáo, người kết nối giữa đức tin và lý trí những cũng đồng thời là nhà khoa học hành vi vĩ đại nhất thế kỷ 13 đưa ra phân loại lần đầu trong tác phẩm Suma Theologia (tóm tắt toàn bộ các giáo lý thần học của Giáo hội Công giáo: kiến thức về Chúa, tạo thế, mục đích của con người).

(1) Tiền bạc: theo đuổi sự giàu có về tài chính và sở hữu vật chất
(2) quyền lực: ham muốn kiểm soát người khác và ở các vị trí có thể đưa ra các mệnh lệnh
(3) khoái cảm: theo đuổi cảm giác hưng phấn, thoải mái, vui vui vẻ vẻ và né tránh nỗi đau (chủ nghĩa khoái lạc)
(4) danh tiếng/ vinh dự: nhu cầu được người khác ngưỡng mộ, tôn trọng và được công nhận

Con người thật dễ dàng rơi vào cạm bẫy của bộ tứ trên, nó chiếm hữu võ não trước trán (prefrontal cortex), nơi chịu trách nhiệm cho các chức năng nhận thức cấp cao của con người và đóng vai trò trung tâm trong việc hình thành nhân cách. Thánh Thomas xem nhóm trên là ham muốn ma quỷ hay những thần tượng sai lệch, việc chạy theo những thói đời trên trước sau gì cũng chỉ làm chúng ta thất vọng, là khởi đầu chu kỳ bất an của tâm trí, ẩn chứa mâu thuẫn chực chờ và không bao giờ đưa con người đến một trạng thái mãn nguyện (fulfilment) hay kết nối với đấng Thánh trên cao (hay Thiên Chúa trong Công Giáo).

Hãy tưởng tượng bạn cũng tham gia vào trò chơi trên, trước khi khởi động, Arthur đặt vấn đề: "hãy nhớ lại những gì bạn đã từng hối tiếc trong quá khứ, có phải nó luôn luôn bằng cách nào đó truy vết về những thần tượng sai lệch trên" Trò chơi không bắt đầu việc nói ra ai là thần tượng của bạn mà bằng cách loại bỏ dần dần thứ bạn ghét trong bộ tứ trên. Việc đưa ra lựa chọn loại bỏ cái nào trước cái nào sau quả thực không hề dễ dàng. Mình đã quan sát Arthur chơi trò này với Eric Metaxas (tác giả nổi tiếng, người ủng Trump nhiệt thành) và Jordan Peterson (nhà tâm lý học nổi tiếng với quyển sách 12 Quy Luật Cuộc Đời: Thần Dược Cho Cuộc Sống Hiện Đại) và sau một hồi lúng túng, lựa chọn loại bỏ đầu tiên của hai vị khách lần lượt là tiền bạc và quyền lực. Hãy lắng nghe lý lẽ của họ, rất rất thú vị (mình để ở cuối bài link chơi game của Eric và Jordan nếu bạn tò mò).

Quá trình đưa ra các lý lẽ cho từng lựa chọn là một quá trình khám phá lại những động cơ ẩn sâu trong tâm trí đại đa số công chúng, những thứ ma đưa lối quỷ đưa đường khiến thời đại ngày nay trở nên phân cực "quan điểm" cao độ (hyper-policization), hung hãn, cô đơn và đầy rẫy những vấn đề sức khỏe tinh thần. Để vượt qua các chướng ngại ma quỷ trên, Arthur đề xuất chúng ta phải chuyển dịch từ chiến lược "thêm vào" (adding) sang "giảm đi" (subtracting). Từ việc gia tăng mình có thêm cái gì (thêm quyền, thêm tiền, thêm thõa mãn, thêm danh tiếng) sang việc tập trung vào những thứ quan trọng nhất (truly matters), quản lý ham muốn, định nghĩa rõ ràng thứ gì mình không thể sống thiếu, có thể là những khía cạnh kiểu như đức tin, gia đình, tình bạn, một công việc có ý nghĩa phụng sự thế giới. Khi bỏ quá những thứ leng keng lấp lánh và không cần thiết, chúng ta sẽ khám phá ra kiệt tác của đời mình.

Bạn nào quan tâm sách mới của Arthur Brooks (viết cùng Oprah Winfrey) trong đó đào sâu vào những gì mình tóm tắt ở trên thì comment dưới để mình gửi sách hen, tên sách "From Strength to Strength"

Phần chơi game của Eric: 

Phần chơi game của Jordan Peterson: