AI và Ngân hàng trung ương

Các đại biểu dự hội nghị IMF-WB, quay trở lại Bangkok sau 35 năm, đã phải xếp hàng chờ cả tiếng đồng hồ trước khi được vào khán phòng tham dự buổi trao đổi giữa Kevin Warsh, chủ tịch FED (Cục Dữ Trự Liên Bang) và Kristalina Georgieva, tổng giám đốc IMF (Quỹ Tiền Tệ Thế Giới). Nhiều chuyên gia kinh tế hy vọng có thể tiếp cận quý ngài Warsh ở cự ly gần, cảm nhận thái độ qua thông điệp và cử chỉ môi miệng, tông giọng diều hâu hay bồ câu để chơi trò phán đoán lãi suất dù thường đoán trật lất. Hãy nhớ "sai lầm kinh điển" hay "tiên tri ngược" của người tiền nhiệm, bác Ben Bernanke, trong phần chia sẻ của ông trước thềm khủng hoảng 2008, thời điểm mà Warsh mới gia nhập FED. Warsh trở thành thành viên Hội đồng Thống đốc Fed trẻ nhất trong lịch sử ở tuổi 35, tham gia định hình cả chính sách tiền tệ lẫn chính sách kinh tế (ông cũng làm rể một gia tộc giàu có nhất nhì nước Mỹ). Warsh có vẻ như không phát ra bất cứ tín hiệu mang tính dự báo nào về dự định của FED trong cuộc họp tháng 10 tới - chính sự im lặng kín kẽ này ở Bangkok được thị trường xem là tín hiệu nới lỏng - tờ Financial Times xác nhận xác suất FED tăng lãi suất trong kỳ họp tới vốn đã thấp, khoảng 27% nay đã rớt xuống dưới 15%.

Dù vậy, nhận định về AI của Warsh rất đáng suy ngẫm, ông cho rằng chúng ta đã và đang chứng kiến một phát kiến có thể chuyển hóa sâu sắc đến nền kinh tế toàn cầu nói chung và Hoa Kỳ nói riêng. Nhưng cũng cần phải lưu ý đến yếu tố thời điểm, hiện tại làn sóng đầu tư ồ ạt vào AI đang tác động mạnh mẽ phía "cầu" (khiến giá cả tăng) trước khi những lợi ích của phía "cung" có thể được cảm nhận rõ ràng. Có thể hình dung như sau: để xây dựng một nhà máy hiện đại, người chủ phải bỏ tiền đầu tư mua máy móc, nguyên vật liệu, và tiến hành tuyển dụng nhân sự (là cầu) nhưng khả năng sản xuất ra sản phẩm (cung) của nhà máy phải đến sau một khoảng thời gian khi các yếu tố đã phối hợp nhịp nhàng với nhau - đầu tư AI cũng tương tự như vậy. Ông nhấn mạnh phát kiến công nghệ có khả năng chuyển hóa tương lai sẽ không ngay lập tức giảm áp lực lạm phát hiện tại, thêm nữa giai đoạn chuyển tiếp "AI" sẽ đầy những gập ghềnh khó khăn (bumpy) do cấu trúc thị trường của công nghệ mới và các bên thu được lợi nhuận vẫn chưa được định hình rõ ràng.

Trong tư cách một nhà hoạch định chính sách, Warsh buộc phải tiếp cận xu hướng này với thái độ nghiêm túc bởi công việc chính của FED là chắt lọc thông tin từ khắp mọi nơi trên thế giới, dưới nhiều hình thức - mà thường thông qua các nỗ lực thống kê của bộ ban ngành (như Cục Thống Kê Lao Động và Cục Phân Tích Kinh Tế). Ông thừa nhận FED vẫn dùng những mô hình khá lỗi thời hay có độ trễ cao trong khai thác thông tin và xác định xu hướng lạm phát. Tuy nhiên, vấn đề chậm trễ thông tin rồi chỉ còn là chuyện của quá khứ. Sớm thôi, các ngân hàng trung ương sẽ có thể tiếp cận toàn bộ dữ liệu của thế giới ngay trong tầm tay và có sẵn những công cụ phân tích mới (với sự hỗ trợ của AI) để chắt lọc. Nhờ vậy, tính tin cậy của dữ liệu được cải thiện hay gần với thực tế hơn. Các vấn đề như độ trễ, nhiễu và tiềm ẩn sai số đo lường sẽ giảm dần. Do đó, AI không chỉ tác động đến sự vận hành của nền kinh tế mà còn thay đổi sâu sắc cách thức các ngân hàng trung ương xây dựng và thực thi chính sách tiền tệ. Dù trong ngắn hạn 12 hoặc 18 tháng tới, rất khó đoán định tác động của AI sẽ diễn ra như thế nào với "việc làm" toàn cầu, nhưng ông tin trong dài hạn AI, không còn nghi ngờ gì, sẽ nâng cao năng lực sản xuất của những ai có khả năng nắm bắt và tất cả chúng ta sẽ cùng giàu có lên (rất giống quan điểm của Elon Musk) - một tương lai huy hoàng cho tất cả.

Buổi phỏng vấn tại Bangkok cũng đánh dấu ngày thứ 148 trong nhiệm kỳ Chủ tịch Fed của Kevin Warsh nhưng cũng gần 5,5 năm ông gắn bó với tổ chức này - kinh nghiệm này cho phép ông bớt dè dặt khi thử nghiệm những ý tưởng mới trong một tổ chức ít nhiều bảo thủ và đông đúc nhân sự (gần 23k nhân viên). Ông thổ lộ đang viết một chương mới cho FED trong thế giới đổi thay đã khác trước rất nhiều nhưng cùng lúc phải bảo vệ các giá trị truyền thống. Tổ chức này có những con người tài năng và hết sức tận tâm với sứ mệnh lèo lái chính sách tiền tệ đúng đắn không chỉ cho Mỹ mà cả thế giới. Người ngoài thường nhận định nhân sự bên trong Fed có lẽ đều bám theo cùng một cuốn giáo trình, nhưng thực chất những bộ óc xuất sắc này lại đang ngày đêm thử nghiệm các ý tưởng mới và liên tục phản biện lẫn nhau.

Warsh nhấn mạnh, chúng ta ai mà không quan tâm đến tương lai, kiểu hai năm tới 2027 và 2028 sẽ trông như thế nào, nhưng không một ai (kể cả tôi) có thể dự báo một cách hoàn hảo. Do đó, khi suy tư về những gì đang diễn ra, điều Warsh cố gắng làm là nhìn ra ngoài cửa sổ (của FED) để quan sát hiện thực nhiều nhất có thể. Warsh tiết lộ, cuộc họp tháng 9 vừa qua của FED, đã cho thấy nền kinh tế toàn cầu diễn tiến khớp với dự đoán của ông và đồng nghiệp, họ sẽ còn họp hai lần nữa trong 2026. Có lẽ, tại những thời điểm quan trọng như vậy, ông sẽ phải một lần nữa nhìn ra ngoài cửa sổ, xem thế giới bên ngoài đã làm gì với sản lượng, việc làm và lạm phát. (nếu ông nhìn ra cửa sổ trung tâm hội nghị Queen Sirikit/ QSNCC lúc này, sẽ thấy người biểu tình tứ phía).

Trên bình diện quốc tế, Warsh đề cao quan điểm nền kinh tế toàn cầu không phải là một trò chơi có tổng bằng không (non-zero-sum game), nơi sự thịnh vượng của quốc gia này nhất thiết phải đánh đổi bằng sự suy yếu của quốc gia khác. Trong một hệ thống ngày càng liên kết chặt chẽ, chính sách tiền tệ Mỹ không chỉ tạo ra tác động lan tỏa ra bên ngoài (spillover), mà những diễn biến kinh tế, thương mại và tài chính tại các nước khác cũng tác động ngược trở lại Mỹ (spillback). Do đó, việc Fed đối thoại với các đối tác G20, trao đổi dữ liệu và chia sẻ kinh nghiệm điều hành với các ngân hàng trung ương khác không đơn thuần là hoạt động ngoại giao, mà là một phần thiết yếu của quá trình đánh giá rủi ro và hoạch định chính sách. Theo tinh thần đó, những nghiên cứu của Fed về truyền thông chính sách, bảng cân đối kế toán, dữ liệu kinh tế, năng suất, việc làm và kiểm soát lạm phát cũng cần được xem như những tài sản tri thức (global public goods) có thể chia sẻ để cải thiện năng lực quản lý kinh tế trên phạm vi toàn cầu.